14:15 21 ژوئیه 2019
جنگ در خلیج فارس: بلوف یا عمل؟

جنگ در خلیج فارس: بلوف یا عمل؟

© AFP 2019 / BEHROUZ MEHRI
گزارش و تحلیل
دریافت لینک کوتاه
ولادیمیر ساژین
1174

در اوزاکا ی ژاپن از 28 تا 29 ژوئن، اجلاس سران جهانی جی-20 برگزار شد و در آن موضوع روابط ایران و آمریکا مورد بحث قرار گرفت.

 رهبران گروه 20 در مورد تشدید تنش میان ایران و آمریکا ابراز نگرانی جدی کردند. ولادیمیر ساژین خاورشناس روس، تحلیلگر مطرح آژانس اسپوتنیک در این رابطه چنین می نویسد: به ویژه موضوع ایران در جلسات دوجانبه رهبران کشورها در اوزاکا مطرح بود. این موضوع همچنین در مذاکرات روسای جمهور روسیه و آمریکا، ولادیمیر پوتین و دونالد ترامپ نیز بررسی شد. هیچ تصمیمی سرنوشت ساز گرفته نشده بود، اما تبادل نظر درباره مسئله ایران برای ایجاد برخوردهای مشترک به حل بحران حول ایران مفید بود.

24 — 25 ژوئن، نیکلای پاتروشف دبیر شورای امنیت روسیه و جان بولتون مشاور امنیتی رییس جمهور آمرکیا و میر بن شبات مشاور امنیت ملی اسرائیل در نشست سه جانبه در اورشلیم ملاقات کردند. بنیامین نتانیاهو نخست وزیر اسرائیل در این گفتگو شرکت کرد و پاتروشف و بولتون دیدار جداگانه داشتند. بر اساس اطلاع پورتال NewsMAB [25/6/19]، جان بولتون از پاتروشف خواسته است تا تضمین کند که روسیه در جنگ سایبری آمریکا علیه ایران دخالت نخواهد کرد. نیکولای پاتروشف هیچ تضمینی نداد، اما خود را به این گفته مبهم محدود کرد که "روسیه اصلا قصد ندارد در هر گونه درگیری، مخصوصا در علیه ایالات متحده دخالت کند". دبیر شورای امنیت روسیه همچنین افزود که "مسکو قاطعانه بر حل دیپلماتیک این اختلاف تاکید می کند."

به طور کلی، تحلیلگران بر این باورند که جلسه سه جانبه نمایندگان روسیه، ایالات متحده و اسرائیل در اورشلیم، هدفش تدوین سیاست مشترک در مورد سوریه و ایران، ایجاد مقدمات خروج نیروهای خارجی از خاک سوریه و انجام اقدامات مشترک برای حل مشکلات منطقه ای بود. حضور روسیه در

 نشست اورشلیم، توسعه و بهبود مستمر روش ها، اشکال و ابزار های انجام سیاست خاورمیانه ای مسکو و رعایت آنها در شرایط به سرعت متغییر شونده در آن منطقه را نشان می دهد. بدون انكار كردن فرمت های ژنو و آستانه برای حل مسئله سوریه، روسیه به دنبال یافتن فرصت های جدید برای تامین امنیت منطقه ای است.

در 28 ژوئن در وین جلسه کمیته مشترک برای نظارت بر اجرای معاهدات هسته ای برگزار شد که در آن امضا کنندگان معامله (همه به جز آمریکا) موقعیت پدید آمده را جمعبندی کرده و درباره حوادث اخیر مربوط به لغو تحریم ها علیه ایران و اجرای تعهدات مربوط به فعالیت های هسته ای ایران صحبت کردند. اتحادیه اروپا راه اندازی واقعی Instex را اعلام کرد. فعالیت این ابزار متمرکز بر بخش هایی است که "برای مردم ایران مهم است" — داروسازی، دستگاه های پزشکی و محصولات کشاورزی. موضوع نفت، اساسی ترین و مهمترین برای تهران، اصلا در مکانیسم Instex وجود ندارد.

ایران راضی نبود. عباس عراقچی معاون وزیر امور خارجه ایران گفت که نتایج مذاکرات دور از انتظارات تهران بود. به گفته آقای عراقچی، اتحادیه اروپا باید با وجود تحریم های ایالات متحده، برای کار کامل Instex ، نفت ایران را خریداری کند. در غیر این صورت، مکانیزم پیشنهاد شده توسط بروکسل برای ایران مناسب نیست.

مشکل این است که نه اتحادیه اروپا، نه چین، نه روسیه نمیتواند تلفات ایران حاصله از کاهش صادرات نفت و به طور کلی آسیب اقتصادی وارد شده توسط ایالات متحده را، جبران کنند. بر اساس پیش بینی های صندوق بین المللی پول، اقتصاد ایران در سال های 2017 تا 2019 به میزان 10 درصد کاهش یافته و تورم در سال جاری به 30 درصد رسیده است. همانطور که ریانووستی در تاریخ 26/06/19 گزارش داد ، نماینده ویژه ایالات متحده برای ایران براون هوک اظهار داشت که مقامات ایران بر اثر تحریم های آمریکایی، 50 میلیارد دلار را از دست داده اند. (یعنی از ماه مه 2018 تا ژوئن 2019).

پیچیدگی معامله هسته ای در این است که تقریبا به صورت کامل بر موقعیت سیاسی واشنگتن متکی است که وابسته به قدرت اقتصادی ایالات متحده و دلار به عنوان ارز ذخیره اصلی در جهان است. به احتمال زیاد، کشورهای اروپایی هنوز موفق نشدند ایران را قانع کنند تا رفتار خود را عوض کند و از اجرای شرایط قرارداد هسته ای خودداری نکند. سفرهای ماه ژوئن شینزو آبه نخست وزیر ژاپن و هیکو ماس، وزیر امور خارجه آلمان به به تهران به این کار کمک نکردند. شواهد موجود نشان می دهد که موقعیت جمهوری اسلامی ایران، که قبلا توام با " صبر و شکیبایی" بود، تغییر کرده و رادیکالیزه می شود. هم از لحاظ توافقات هسته ای و هم از نظر شدت حرف های ضد آمریکایی.

گفتنی است که در 8 مه، تاریخ سالگرد خروج آمریکا از معامله هسته ای، ایران پایان دادن به اجرای تعدادی از بندهای معامله هسته ای در مورد ذخایر اورانیوم غنی شده و آب سنگین را اعلام کرد. در آخر ماه ژوئن ایران از مرز 300 کیلوگرمی ذخایر اورانیوم غنی شده فراتر رفت. باید گفته شود که 300 کیلوگرم — تعهد داوطلبانه تهران است. به گفته معاون وزیر امور خارجه روسیه، سرگئی ریابکوف، فراتر شدن از 300 کیلوگرم ذخایر اورانیوم غنی شده توسط ایران مایه تاسف روسیه است، اما این اقدام رهبران ایران، واکنشی در برابر وضعیت پدید آمده حول معامله هسته ای است.

به این رویدادهای کلیدی سیاسی و دیپلماتیک، باید اقدامات تروریستی علیه دو نفتکش در دریای عمان، که در روز 13 ژوئن در نزدیکی تنگه هرمز و ایران انجام شد، افزوده شود. آمریکا ایران را به خاطر این امر متهم کرد. همچنین سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در روز 20 ژوئن پهپاد آمریکایی را در ناحیه تنگه هرمز ساقط کرد. آمریكا سرنگونی هواپیمای بدون سرنشین خود را تایید کرده و اعلام نمود که آن پهپاد در فضای هوایی بین المللی پرواز کرده بود.

در پاسخ، دونالد ترامپ رئیس جمهور ایالات متحده، در همان روز 20 ژوئن، فرمانی در باره ایراد ضربات به تعدادی از واحدهای نظامی جمهوری اسلامی ایران، از جمله رادارها و سیستم های موشکی، تصویب کرد.
کشتی های نیروی دریایی ایالات متحده در مواضع ضربتی قرار داشتند. زمانی که این فرمان لغو شد، جنگده ها در حال پرواز بودند. بشریت در لبه تیغ از یک فاجعه منطقه ای و شاید جهانی قرار داشت. با این حال، لغو فرمان سرآغاز تنش زدایی نشد.

در روز 24 ژوئن، دونالد ترامپ رئیس جمهور آمریکا، آیت الله علی خامنه ای رهبر عالی جمهوری اسلامی ایران را به "رفتار خصمانه" و متهم کرد و علیه وی و هشت افسر ارشد سپاه پاسداران انقلاب اسلامی تحریم ها وضع کرد. حسن روحانی، رئیس جمهور ایران، به این گام رهبر آمریکا بلافاصله جواب داد: "دولت آمریکا عقب مانده ذهنی است. ایالات متحده نشان داده است که آمادگی اعلام شده آن برای گفتگو دروغ است. تهران صبر استراتژیک دارد، ما نمی ترسیم."
دونالد ترامپ فورا پاسخ داد: "بیانیه بسیار جاهلانه و توهین آمیز ایران امروزه تنها نشان می دهد که آنها وضعیت واقعی را درک نمی کنند. هر گونه حمله ای که ایران به ارتش ایالات متحده انجام دهد، با یک نیروی عظیم و سرکوبگرانه روبرو خواهد شد و در بعضی مناطق "سرکوبگری" به معنی نابودی خواهد بود! "

تحلیلگران بیانیه ترامپ را به عنوان آمادگی برای حمله هسته ای تلقی کردند. محمد جواد ظریف، وزیر امور خارجه ایران، در 26 ژوئن گفت: "این بیانیه نشان می دهد که قصد ایالات متحده غیرقانونی است، آمریکا در چنان وضعیتی قرار ندارد که بتواند ایران را نابود کند، آنها هیچ راه دیگری بجز کاربرد سلاح های ممنوعه را ندارند." بدون شک ماه ژوئن ماه نقطه اوج تنش های ایالات متحده و ایران بود. در این زمان، آمریکایی ها یک گروه قدرتمند نظامی را در نزدیکی ایران متمرکز کردند.

سرگئی ریابکوف، معاون وزیر امور خارجه روسیه اخیرا تاکید کرد که اکنون لازم است کاری شود تا از دور جدید تنش جلوگیری شود. وی افزود: "ما از همه می خواهیم که خویشتنداری را از خود نشان دهند، ما از شرکای اروپایی قرارداد هسته ای دعوت می کنیم تا این وضعیت را گرم نکنند." "ما همکاران ایرانی ما را فرا می خوانیم که به اجرای معامله هسته ای با مسئولیت بالا برخورد کرده و به خصوص توافق حاصله با آژانس بین المللی انرژی هسته ای در باره تضمینات را دقیقا رعایت کنند."

آیا همه اینها عملی شدنی است؟ بلوف ها بیش از حد زیاد است، لفاظی های بسیار خشونت آمیز در جنگ سرد بین طرف های درگیر زیاد است. نتیجه اصلا غیر قابل پیش بینی است. همه اینها شانس پیش بینی نشده را عامل بروز فاجعه می سازد که البته، هیچ کس آنرا نمی خواهد.

الکسی آرباتف، متخصصان برجسته در امور امنیت بین المللی در آکادمی علوم روسیه گفت: "این (جنگ در خلیج فارس) یک جنگ وحشتناک است که درگیری سوریه را تحت شعاع قرار خواهد داد."

مقررات ارسال کامنتبحث و مناظره
کامنت از طریق فیسبوککامنت از طریق اسپوتنیک