05:22 04 دسامبر 2016
پخش زنده
    روابط تاریخی ایران و روسیه – قسمت اول

    روابط تاریخی ایران و روسیه قسمت اول

    © Sputnik/ Sputnik
    گزارش و تحلیل
    دریافت لینک کوتاه
    ولادیمیر ساژین
    129611512

    روابط رسمی ایران و روسیه در سال 1592، یعنی 424 سال پیش، هنگامی که اولین سفیر ایران از کاخ کرملین مسکو، محل اقامت تزارها بازدید کرد، آغاز شد.

    این زمان مقارن با سلطنت فئودور ایئانویچ، آخرین تزار از دودمان روریک های روسیه و شاه عباس اول از سلسله صفویه ایران بود. اما با توجه به منابع مکتوب، رابطه بین روس ها و پارس ها، به مدت قبل از این، یعنی قرن دهم، و هنگام حکومت روس کیف باز می گردد.
    در تاریخ طولانی روابط بین دو ملت و دو کشور، دوره های روشن و تاریکی وجود داشته است. گاهی اوقات این رویدادهای تاریخی، چه در روسیه و چه در ایران با تفسیرهای متفاوتی روبرو گردیده ، که نه تنها باعث تضعیف اعتماد، بلکه اثر منفی نیز در روابط دو جانبه داشته است.
    خبرگزاری "اسپوتنیک"، سلسله برنامه هایی را در رابطه با روابط تاریخی ایران و روسیه و رویدادهای بحث برانگیز پیرامون آن را آماده کرده که امروز قسمت اول را به مخاطبان خود تقدیم می کند.
    البته در این سری برنامه ها، تنها بخشی از ابعاد تاریخی روابط ایران و روسیه قابل ذکر است. امروز در اولین برنامه، ما در رابطه با "عهدنامه های گلستان و ترکمانچای" صحبت خواهیم کرد و بر روی مسائل پیچیده ای که منجر به امضای چنین عهدنامه هایی شد، متمرکز می شویم. در همین رابطه، آقای ساژین، شرق شناس و تحلیل گر "اسپوتنیک" می گوید:
    "در سال 1801، روند پیوستن پادشاهی و شاهزاده نشینی گرجستان به امپراطوری روسیه آغاز شد. تا قبل از این، برای یک دوره طولانی، گرجستان مسیحی نشین، تحت حکومت های ترکی و فارسی، دست به دست می شد. پیوستن گرجستان به روسیه، مسیحیان گرجی را که همواره چشم به کمک روسیه داشتند، برای همیشه نجات می داد. از سوی دیگر، نفوذ روسیه در قفقاز نیز تقویت می شد. لذا بروز چنین تحولی، خصومت ایران را به همراه داشت و در تشدید روابط ایران و روسیه تاثیر مستقیم گذاشت."
    ساژین در ادامه می گوید که در اواخر قرن 18 و اوایل سده 19، اوضاع در روسیه و پیرامون آن بسیار دشوار و پیچیده بود — بروز کودتا در کاخ تزار، ترور پاول اول، تزار روسیه ؛ نارضایتی در میان اقشار مختلف مردم؛ جنگ ها و درگیری های بی پایان با ترکیه، لهستان، فرانسه؛ ایجاد و فروپاشی بسیاری از ائتلاف و پیمان ها، قدرت امپراتوری روسیه را تضعیف کرده بود. علاوه بر موارد فوق، بریتانیا و فرانسه از سیاست های سن پترزبورگ در قبال قفقاز نیز ناراضی بودند. بدیهی است که آنها ایران را برای اقدام قاطع علیه روسیه تحریک می کردند.
    در مه سال 1804، فتحعلی شاه پس از هم پیمان شدن با بریتانیا، خواستار آن شد که نیروهای نظامی روسیه از قفقاز عقب نشینی کنند، که این برای امپراتوری روسیه غیر قابل قبول بود. در اوایل ماه ژوئن، ایرانیان وارد جنگ با روس ها شدند. اما موفقیت های نظامی به سود روسیه بود. البته شروع جنگ روسیه و ترکیه در نوامبر 1806، روسیه را وادار به اعلام آتش بس با ایرانی ها در زمستان 1806 — 1807 کرد. اما در ماه مه 1807 فتحعلی شاه وارد یک اتحاد ضد روسی با ناپلئون شد و در سال 1808 عملیات جنگی از سر گرفته شد. که این بار نیز نتیجه آن برای ایرانی ها، ناموفق بود.
    پس از امضای قرارداد صلح بین روسیه و ترکیه در سال 1812، ایران تصمیم به مصالحه با روسیه گرفت. اما خبر پیروزی و ورود ناپلئون به مسکو، باعث شد تا امید به حامیان جنگ در دربار شاه، باز گردد. بنابراین جنگ مجددا آغاز اما به پیروزی منجر نشد. قوای ایران با شکست روبرو شد.
    شاه علی رقم دریافت مبالغ و یارانه های هنگفت و کمک های تسلیحاتی از انگلستان و فرانسه، نتواست کاری انجام دهد و پیروزی در جنگ های 1804 تا 1813، ازآن روسیه شد.
    شاه مجبور به مذاکرات صلح شد. در 24 اکتبر سال 1813 در روستای گلستان واقع در قره باغ، عهدنامه گلستان بین ایران و روسیه به امضا رسید. بر اساس این قرارداد، ایران انتقال و الحاق داغستان، گرجستان، سامِگرِلو، ایمرتی، گوریا، آبخازیا و بخش شمالی جمهوری آذربایجان و خانات متعلق به آن همچون قره باغ، باکو، شیروان، گنجه، شکی، دربند و قوبا به روسیه را به رسمیت شناخت. بخشی از خانات تالش نیز به روسیه منتقل شد. روسیه نیز متعهد شد تا به ولیعهد ایران در برابر دخالت های خارجی و به سلطنت رسیدن وی پس از مرگ شاه، حمایت کند. انحصار عبور و مرور کشتی‌های جنگی در دریای خزر به روسیه واگذار شد. تجار روس حق تجارت آزاد در ایران و تجار ایرانی نیز چنین حقی را در خاک روسیه دریافت کردند. از دست دادن اراضی ماورای قفقاز برای ایران بسیار دشوار بود. بنابراین او در طول 4 سال، تلاش کرد تا مفاد عهدنامه گلستان، مورد تجدید نظر قرار گیرد. در سال 1814 ایران پیمانی را با بریتانیا به امضا رساند تا لندن سعی در بازنگری عهدنامه گلستان به نفع ایران کند و در صورت بروز جنگ، انگلیس متعهد به پشتیبانی از ایران شود. البته دیپلمات های انگلیسی نقش مهمی در بروز جنگ بین ایران و روسیه داشتند. آنها به دنبال تبدیل ایران به ابزاری برای مقابله با روسیه بودند و همچون پایگاهی نظامی — سیاسی، ضمن دامن زدن به احساسات ضد روسی در ایران، بتوانند امکانی برای نفوذ به ماورای قفقاز و آسیایه میانه، پیدا کنند.
    اوضاع بین المللی و بحرانی سال 1825 و شورش دسامبریست ها در پترزبورگ، باعث گردید تا ایران آن را به عنوان بهترین لحظه برای اقدام علیه روسیه، تلقی کند (به منظور به دست آوردن اراضی از دست رفته سال 1813). قوای ایران در 16 ژوئیه سال 1826، بدون اعلام جنگ از منطقه مرزی مراغه عبور کرده و خود را به ماورای قفقاز رساند.
    اما نیروهای روسی دوباره در این جنگ پیروز شدند. ایران مجبور به قبول شکست شد و شرایط قرارداد صلح از طرف روسیه را پذیرفت.
    عهدنامه ترکمانچای در 22 فوریه 1828 به امضا رسید. در این قرارداد، انضمام اراضی ذکر شده در معاهده سال 1813 گلستان به روسیه، تائید شد. همچنین خانات ایروان و نخجوان به روسیه الحاق شد. دولت شاه متعهد شد تا در اسکان یافتن ارامنه در قلمرو روسیه، ممانعت نکند (ارامنه در طول جنگ از قوای روسیه حمایت می کردند). ایران به پرداخت 20 میلیون روبل نقره متعهد شد. انحصار عبور و مرور کشتی‌های جنگی در دریای خزر به روسیه مورد تائید قرار گرفت. علاوه بر امضای معاهده ترکمانچای، عهدنامه تجاری نیز با ایران به امضا رسید که روس ها در تجارت با ایران از مزایای بسیاری برخوردار شدند.
    بی شک امضای معاهده ترکمانچای، باعث تقویت مواضع روسیه در ماورای قفقاز (قفقاز جنوبی) گردید و شرایط را برای گسترش نفوذ اقتصادی و سیاسی روسیه در آسیای میانه بوجود آورد.
    اما اندکی پس از انعقاد عهدنامه، به دلیل درگیری روسیه با ترکیه و شروع جنگ بین آن دو کشور، دولت شاه با پشتیبانی انگلیسی ها، تلاش در عدم رعایت مفاد قرارداد کرد. تخطی ایرانی ها از اجرای مفاد قرارداد باعث اعتراض الکساندر گریبایدوف، وزیرمختار (سفیر) روسیه در تهران شد. در فوریه سال 1829، عوامل انگلیسیِ نزدیک به دربار شاه، با انجام تحریکات ضد روسی، حمله به سفارت روسیه در تهران را برنامه ریزی کردند که باعث کشته شدن گریبایدوف شد. با این حال، نیکلای اول تزار روسیه، بخاطر عدم تمایل درگیری مسلحانه جدید با ایران، به عذرخواهی رسمی شاه، رضایت است.
    بدین ترتیب عهدنامه های گلستان و ترکمانچای، نتیجه طبیعی سیاست های ضد روسی دولت شاه در اوایل قرن 19 بود.
    این اسناد برای اولین بار حداکثر گسترش نفوذ روسیه در قفقاز را بصورت حقوقی مشخص، و ایجاد یک صلح نسبتا پایدار با ایران را امکان پذیر نمود.
    تا وقوع انقلاب کمونیستی 1917 روسیه، عهدنامه های منعقده با ایران اساس قانونی روابط روسیه و ایران را تشکیل می داد. توافقات سال های 1921 و 1940 ایران و شوروی، ادامه معاهدات گلستان و ترکمانچای شد.
    اما ادامه مطلب را در دیگر برنامه تاریخ روابط ایران و روسیه دنبال خواهیم کرد.

    مقررات ارسال کامنتبحث و مناظره
    کامنت از طریق فیسبوککامنت از طریق اسپوتنیک

    تمام کامنت ها

    • asghar
      آقای ساژین:
      1- تاریخ را بدون استناد و ارائۀ سند نمی توان بازگو کرد. تحریف و غلط نویسی چنین به سراغ نویسنده می آید.
      2- پس از چند قرن هنوز حقیقت روابط ایران و روسیه را نمی گویید. روسیۀ زمان تزارها و کمونیست ها اختابوس وحشتناکی بود که همه را می بلعید!!!
      3- ای نویسندۀ بی سواد: آخر زمان فتحعلیشاه، ترکیه کجا بود؟؟؟ عثمانی را با ترکیه قاطی می کنی!!!
      4- این تحلیل های آبکی و بی ارزش را به عنوان خوراک تبلیغاتی در اختیار اسپوتنیک می گذاری که آبروی اسپوتنیک را ببری؟؟؟ توضیح ترکمنچای و گلستان به این راحتی و آبکی نیست جانم! عزیزم! ای چشم آبی!
      5- ایران هنوز از نامردها و هیولاهای تزاری و لنینی زخم بر پیکر دارد! سعدی می فرماید: زنبور درشت بی مروت را گوی باری چو عسل نمی دهی نیش مزن!!!! ساژین و اسپوتنیکیان: نیش مزنید! اگر درست نوشتن و درست گفتن را بلد نیستید، لااقل ننوشتن و نگفتن را که بلدید!!!!
      6- من پیشنهاد کردم اسناد روابط خارجی روسیه و ایران را که تا کنون ناگفته و نانوشته مانده ارائه دهید نه حرفهای بی منطق و بدون سند را!!! ارائۀ اسناد روسی شاید بتواند افقهای تاریک روابط این دو کشور را از 300 سال قبل روشن تر نماید! افسوس من چه گفتم و شما چه کردید!!!!!! هنوز از خوی استبدادی و ابرقدرتی خارج نشده اید.
      6- آماده ام با عقد قرارداد، حقیقت روابط دو کشور را نوشته در اختیاراتان بگذارم.
      7- اگر ذره ای به آزادی بیان معتقدید این نوشته را پایین مقالۀ سارژین در مورد روابط روسیه و ایران قرار دهید تا خوانندگان بخوانند و قضاوت کنند. آمادۀ نبرد قلمی با سارژین هستم. با افتخار: ایرانی/ حیدری
    • Sepehr.KH
      بسیار جالب بود ممنون امیدواریم این روابط بهتراز این هم بشه.
    • MMGG
      به ابرقدرت های جهانی نمیشه اعتمادکردنمونش روسیه تابه حال چندبار به ماخیانت کرده و گلستان و ترکمن چای رو به ما تحمیل کرده پس به ایرانی ها حق بدین به شماها اعتماد نکنن چون ضررهای زیادی ازطرف جانب شما بهشون رسیده فقط کشور روسیه رونمیگم کلا به روسیه وامریکا و روباه پیر نمیشه اعتماد کرد چون ضررهای زیادی بهمون رسونده.......
    • MMGGپاسخ به Sepehr.KH(نشان دادن کامنتپنهان کردن کامنت)
      Sepehr.KH, کشور ایران و مردم ایران هنوز زخم های که از جانب کشور روسیه بهمون خورده فراموش نمیکنیم اسم کشور روسیه میاد یاد ترکمن چای و گلستان میفتیم و اسم امریکا و انگلیس میاد یاد کار های او ن ها میفتیم...
    • lotfiپاسخ به MMGG(نشان دادن کامنتپنهان کردن کامنت)
      MMGG,
      یاد چه چیز آمریکایی ها و انگلیس ها می افتید
      این که دیروز سنای آمریکا برای ده سال دیگر ایران را تحریم کرد؟
      یا اینکه به دستور آمریکا، تا قبل از برجام، اروپائی ها کلا ایران را تحریم کردند؟
    • lotfiپاسخ به MMGG(نشان دادن کامنتپنهان کردن کامنت)
      MMGG,
      اولا هر کشوری باید از منافع ملی خودش دفاع کنه، هیچ کسی عاشق چشم و ابروی ما نیست.
      اما گاها منوجه نمی شم که چرا جنگی که بیش از 200 سال قبل با شکست ایران به پایان رسید، الان باید همواره یادآور روابط امروزی ایران و روسیه باشد!!! آن موقع نظام روسیه تزاری بوده و ایران سلسله قاجاریه
    • ahmadin54
      دشمنی روسها با مردم ایران از همین نقشه ای که به عنوان تصویر مقاله گذاشته اند مشخص می باشد که در آن به جای خلیج فارس از نام مجعول خلیج .... استفاده شده است
    • Sepehr.KHپاسخ به MMGG(نشان دادن کامنتپنهان کردن کامنت)
      MMGG, دوست عزیز بنده به هیچ وجه منکر ضربات سنگینی که ایران از روسیه طی دو دوره جنگ و قرار داد های ننگین نمیشم اگر نگاهی به خودمان بیندازیم میبینیم ماهم چندان با روسیه مهربان نبوده ایم برای مثال در هرج و مرج داخلی روسیه در پی مرگ تزار آقا محمدخان قفقاز و گرجستان رو از روسیه طی جنگهای خونینی تصرف میکنه یا در همین ایام روسیه حزب الله مورد حمایت ایران رو از لیست گروه های تروریستی خارج میکنه و در ازای اون از ایران میخواد که الحاق کریمه به روسیه رو به رسمیت بشناسه که اینطور نشد.
      بنده نه دنبال مقصر میگردم نه دنبال خوب و بد منظور من این بود که در شرایط فعلی باید روابط حسنه ای با روسیه که دوش به دوش سربازان ما در سوریه در حال جنگ است(طبیعتا بخاطر منافع خودش) داشته باشیم همینطور که باید با کشورهای دیگر(بجز عربستان و اسرائیل)
      روابط خوبی داشته باشیم دنبال کینه توزی و انتقام نباشیم چون مصلحت ملت ایران غیر از این است.
    نشان دادن کامنت های جدید (0)

    بهترین ها